Fotoğraf ve Manipülasyon Meselesi: Photoshop Sanatı Öldürür mü?

dragan portre örnek 1Tam ortadan olmasa da fotoğrafçılar Photoshop kullanımı konusunda ikiye ayrılmış durumdalar. Photoshop karşıtları fotoğrafın üzerinde hiç bir surette oynama yapılmamasını, hatasıyla günahıyla ilk çekildiği halde sunulmasını savunurken, Photoshop yanlıları Photoshop kullanımından kaçılamayacağını, dijital müdahalenin günümüzde fotoğrafın olmazsa olmazı olduğunu savunmaktadırlar. (Hatta karanlık oda  için günümüzde dijital odadır demektedirler)

Yazıma Andrezj Dragan’ın oldukça Photoshop’lu ( Photoshop harikası da diyebiliriz çünkü kendisinin icat ettiği bir yöntemle fotoğrafının görünümünü bu hale getirmiştir ki çok taklit edilmesine karşın kimseler henüz bu etkiyi tam anlamıyla oluşturamamaktadır)  bir portre çalışmasıyla başladım. Bu başlangıca aldanıp da benim için “işte bir photoshop yanlısı” yaftasını yapıştıracaksanız aceleci davranmayın derim. Aynı şekilde bu yazıyla birlikte “işte bir Photoshop karşıtı daha saflarımıza katıldı”  nidaları atacaklar için de üzülerek belirtmeliyim ki, böyle bir sonuca da ulaşamayacaksınız. Çünkü konu üzerine uzun süre düşündükten sonra sorunun aslında Photoshop (veya benzeri herhangi başka bir program)  olmadığını fark ettim. Sorun “zamanın ruhu”ndaydı.

İnternette “fotoğrafa dijital müdahale” hakkında insanların düşüncelerini öğrenmek için gezinirken aşağıdaki yazıya rastladım. Bu yazıyı seçmemin özel bir nedeni yok. Sadece biraz sonra -Don Quixote’a selam olsun!- zamanın ruhu’na açacağım savaşta bana iyi bir ön hazırlık malzemesi sağlıyordu.

"Bu tartışmalı olguya geçmeden önce manipülasyon nedir? sorusuna cevap vermek gerekir. Manipülasyon kelimesi terimsel olarak sözlüklerde insanları kendi bilgileri dışında veya istemedikleri hâlde etkileme veya yönlendirme, gidişatı ve seyri     değiştirmek için müdahale etmek gibi anlamlarla ifade edilir. Evet bu tanımdan   yola çıkarak finansal alanda ya da resmi bir belgede yapılan manipülasyon olumsuz bir  yöntemdir ve kanunen de suçtur.  Ancak fotoğrafik manipülasyon insanları kandırmaya yönelik bir faaliyet olarak kullanılmadıkça niye suç olsun."

 kaynak

Yazıya göre manipülasyon ”insanları kendi bilgileri dışında veya istemedikleri halde etkileme veya yönlendirme, gidişatı ve seyri değiştirmek için müdahale etmek” anlamlarına geliyor.Buna bir itirazım yok. Ancak eğer  insanlar bilgileri dahilinde ve istekleri doğrultusunda yönlendirilmeye, gidişatın değiştirilmesine rıza gösteriyorlarsa bu durumu nasıl adlandıracağız?   İşte benim itirazım burada başlıyor.   Örneğin insanların dış görünüşlerine toplumun genel geçer güzellik kabulü doğrultusunda yapılan cerrahi müdahaleye “estetik” veyahut “estetik ameliyat”  adlandırılmasının yapılmasıyla Photoshop diye bir programın icat edilmesi arasında sizce bir ruh akrabalığı yok mu?

Madonna

Yukarıdaki fotoğrafta günümüzde Photoshop Programı’nın kullanımına esprili bir yaklaşım getirilmiş.
“Başarımın (güzel görünümümün) sırrı: Adobe Photoshop Gündüz Kremi – Madonna

Söylemek istediklerimi hala anlamayanlar için bir sonraki paragrafta işleri biraz daha içinden çıkılmaz hale getireceğim.  Eğer hala okumayı bırakıp sayfayı kapamadıysanız tam bu noktada sağ üst köşedeki çarpı işaretine basabilirsiniz (ya da durun ben size bir yazı tavsiye edeyim de onu okuyun iyi gelir bunca sıkıntıya: yazı )    

Evet insanların büyük bir kısmına, adına “estetik ameliyat” denilen bir cerrahi müdahale türü  olması garip gelmeyecektir.  Çünkü sahte olan ile tuhaf bir ilişki içerisinde uyum halinde yaşanılan bir zamandayız. Şimdi ben size daha ileri giderek bir önermemi sunmak istiyorum: “Sahte olanın muteber sayıldığı  bir zaman diliminde yaşıyoruz”. Türk Dil Kurumuna göre “sahte” kelimesi “bir şeyin aslına benzetilerek yapılan, düzme, düzmece” anlamlarına geliyor. Bu tanımdan hareketle rahatlıkla  “sahte” olanın kullanılması edimi  ile karşıdakini kandırmaya yönelik bir teşebbüs içerisinde olunduğu söylenilebilir. Hal böyleyse içinde yaşadığımız zaman dilimi için kurulacak “Sahte olanın muteber sayıldığı  bir zaman diliminde yaşıyoruz” cümlesinin bizzat kendisi sahte bir önerme halini alıyor. Zira, sahte olana maruz kalma durumunda bir aldatılmışlık , aldanmışlık söz konusudur. Oysa günümüzde bizler düzmece olduğunu bildiğimiz bir çok şey ile sorunsuz bir ilişki içerisinde yaşıyoruz. Örneğin “moda dünyası” denilen bir dünyanın var olduğuna -öyle olmadığını bal gibi bildiğimiz halde- kendimizi inandırıyoruz ve güzellik algımızı  en fazla iki üç yıl içerisinde bu dünyanın gerekliliklerine göre baştan aşağıya değiştiriyoruz. Tıpkı  yalancı bir peygambere iman eder gibi, ama bir farkla; peygamberin yalancı olduğunu biliyoruz ama imanımız sarsılmak şöyle dursun gün geçtikçe artıyor! Bu çarpık ilişki alanlarına ekonomiden, siyasetten, gündelik hayattan, edebiyattan vs. çeşitli örnekler vererek konuyu genişletmek yeni yeni tartışma alanları açmak mümkün.  Ancak yazının başlığında ilan edildiği gibi konu başlığı fotoğrafta manipülasyon. O halde konuyu tekrar fotoğrafa dijital müdahale konusunda toparlarsak, ben işte bu “sahte olanla kurulan gayrimeşru ve ucube ilişki”nin içerisinde bulunmaya karşı olduğum için konu hakkında bir tarafta yer almayı gerekli görmüyorum. Zira dijital müdahale  günümüzde bu sahteliğe hizmet eden en büyük aktörlerden birisi fakat bu yazılımların kendisi ile alakalı olmaktan çok “zamanın ruhu” ile ilgili.

Öte yandan, Photoshop karşıtlarının “fotoğrafa asla müdahale olmamalı” tezlerini de çok desteklemediğimi belirtmeliyim. Zira bence sanat olan ile olmayanı ayırmada temel çıkış noktası müdahale değildir. Zaten sanatçı, gerçekliğe hakikat yönünde müdahale eden kişidir ve elbetteki sanatçı gerçekliğe estetik müdahalelerde bulunacaktır. Ancak bu dokunuşun zemini ve nedeni bizim için ayırıcı nokta olacaktır. Bütün mesele esasında  ”quo vadis?” meselesidir.

Sonuç olarak: Olmayanı -sahte estetik algısı adına- olmuş gibi göstermeye çalışan her türlü müdahaleye karşıyım, bir anlatım unsuru olarak kullanılacak müdahalelerden rahatsız değilim.

Yazımı yine bir Dragan Portresiyle tamamlamak istiyorum. Kendisi her ne kadar bir röportajında  ”fotoğrafta ruh aramıyorum” dese de (bak)  ben bunu kendisinin bir dahi olmasından kaynaklı şımarıklığına veriyorum ve kendisine “dijital müdahale yapılacaksa böyle yapılsın” diyebilmeme olanak sağlayan  çalışmalarından ötürü şükranlarımı iletiyorum.

dragan portre örnek 2

Bence Dragan bu tekniğiyle bizleri portresini çektiği kişinin özyaşamına ve ruhuna doğru bir yolculuğa çıkarıyor.

Andrzej Dragan bir dahi çocuk:  1978 doğumlu, önemli bir Kuantum fizikçisi,           çok yetenekli bir müzisyen ve ünlü bir fotoğrafçı  kişisel web sitesi
Bu yazıyı paylaş

Fotoğraf ve Manipülasyon Meselesi: Photoshop Sanatı Öldürür mü?

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir


*

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>